Mediacje w sprawach działowych

W jakich sprawach

• Dział spadku – podział majątku spadkowego między spadkobierców, także gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość lub przedsiębiorstwo.
• Zachowek – ustalenie wysokości i sposobu zapłaty zachowku albo jego uzupełnienia.
• Podział majątku wspólnego małżonków – po ustaniu wspólności majątkowej, np. po rozwodzie, separacji albo ustanowieniu rozdzielności majątkowej.
• Majątek spółki cywilnej – rozliczenie wspólników po rozwiązaniu spółki albo po wystąpieniu jednego z nich.
• Zniesienie współwłasności – np. wspólnie odziedziczonego lub kupionego domu, mieszkania albo działki.

Co można uzgodnić

Kto przejmuje poszczególne składniki majątku, jakie spłaty lub dopłaty są należne, w jakich terminach i z jakim zabezpieczeniem. Strony mogą też rozliczyć nakłady, długi i pożytki, uzgodnić sprzedaż rzeczy i podział ceny albo zasady korzystania z nieruchomości do czasu podziału.

Strony uzgadniają sposób podziału z uwzględnieniem przepisów i wymaganej formy. Mogą szczegółowo ustalić spłaty, terminy wydania rzeczy i korzystanie z majątku do czasu rozliczenia. Ustalenie między uczestnikami, kto spłaca kredyt, nie zwalnia samo w sobie drugiego dłużnika wobec banku; przejęcie długu wymaga spełnienia odrębnych warunków, w tym zgody wierzyciela (art. 519 k.c.).

Przepisy w skrócie

• Dział spadku może nastąpić na mocy umowy wszystkich spadkobierców albo orzeczenia sądu; umowny dział może objąć cały spadek lub jego część (art. 1037 § 1 i art. 1038 § 2 Kodeksu cywilnego).
• Zachowek wynosi połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie – jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletnim zstępnym (art. 991 § 1 k.c.). Art. 1007 k.c. przewiduje terminy pięcioletnie, lecz ich początek zależy od podstawy żądania i osoby zobowiązanej: § 1 wiąże go z ogłoszeniem testamentu, a § 2 – w odniesieniu do wskazanych tam przysporzeń – z otwarciem spadku. Przy obliczaniu końca terminu trzeba uwzględnić także art. 118 k.c. oraz zdarzenia wpływające na bieg przedawnienia.
• Małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym; z ważnych powodów można żądać ustalenia udziałów z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku. Ocenia się również osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (art. 43 § 2–3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Do podziału stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 46 k.r.o., art. 567 § 3 k.p.c.).
• Po rozwiązaniu spółki cywilnej do majątku wspólników stosuje się przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych; po zapłacie długów zwraca się wkłady, a nadwyżkę dzieli w stosunku, w jakim wspólnicy uczestniczyli w zyskach (art. 875 k.c.). Wystąpienie pojedynczego wspólnika wymaga osobnego rozliczenia według art. 871 k.c.; nie należy utożsamiać go z rozwiązaniem spółki.

Forma porozumienia

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa o dział spadku wymaga formy aktu notarialnego (art. 1037 § 2 k.c.). Dział obejmujący przedsiębiorstwo wymaga co do zasady pisemnej umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi, a jeżeli przedsiębiorstwo obejmuje nieruchomość albo jest objęte zarządem sukcesyjnym – aktu notarialnego (art. 1037 § 3 k.c.). Zatwierdzenie ugody mediacyjnej przez sąd nie zastępuje szczególnej formy czynności (art. 183¹⁵ § 2 k.p.c.).

Dlatego uzgodnienia z mediacji przenosi się zwykle do umowy zawartej u notariusza albo – gdy sprawa toczy się przed sądem – do zgodnego wniosku wszystkich uczestników. Na jego podstawie sąd wydaje postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego i nie narusza rażąco interesu uprawnionych (art. 622 § 2 w związku z art. 688 k.p.c.).

Koszty

Zgodny projekt obniża opłatę sądową. Od wniosku o dział spadku pobiera się 500 zł, a gdy zawiera zgodny projekt działu – 300 zł; od wniosku o podział majątku wspólnego małżonków lub o zniesienie współwłasności – 1000 zł, a ze zgodnym projektem – 300 zł (art. 51 ust. 1, art. 38 i art. 41 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Dział spadku połączony ze zniesieniem współwłasności podlega opłacie 1000 zł, a przy zgodnym projekcie – 600 zł (art. 51 ust. 2 tej ustawy).

Sprawy działowe są sprawami majątkowymi. W mediacji ze skierowania sądu wynagrodzenie mediatora wynosi 2% wartości przedmiotu sporu, od 300 do 4000 zł, a przy wartości powyżej 200 tys. zł – 4000 zł i 1% nadwyżki, łącznie do 8000 zł, do tego przewidziane prawem wydatki i ewentualny VAT. Jeżeli sąd skierował strony do mediacji przed 17 lutego 2026 r., stosuje się dotychczasowe przepisy o wynagrodzeniu i wydatkach mediatora. W mediacji na podstawie umowy stron warunki ustala się przed rozpoczęciem.

Koszty mediacji

Jak się przygotować

• Lista składników majątku z orientacyjnymi wartościami i informacją, kto z nich obecnie korzysta.
• Dokumenty: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, testament, odpisy ksiąg wieczystych, umowa spółki, wyrok rozwodowy lub umowa majątkowa.
• Zestawienie długów, nakładów, darowizn i dokonanych już spłat.
• Wstępna propozycja: co chcesz otrzymać i jaką spłatę możesz zaproponować lub przyjąć.

Jak wspólnie wskazać mediatora

Mediator i rozpoczęcie rozmów

Przed wspólnym wskazaniem mediatora możecie poznać profile Marcina Świeszkowskiego i Pawła Jóźwiaka oraz ustalić możliwość przyjęcia konkretnej sprawy. Samo przesłanie wniosku nie oznacza przyjęcia sprawy ani zgody drugiej strony na mediację.

Wniosek do mediatora o przeprowadzenie mediacji pomaga uporządkować podstawowe informacje o sporze.

Biura kancelarii znajdują się w Łodzi i Łowiczu. Miejsce i termin spotkania uzgadniamy przed rozpoczęciem mediacji. Adresy biur i kontakt.

Spotkanie online wymaga uzgodnienia z mediatorem i pozostałymi uczestnikami.