Jak zmieniały się przepisy o mediacji cywilnej w Polsce?

2005: regulacja w Kodeksie postępowania cywilnego

Ustawa z 28 lipca 2005 r., obowiązująca w omawianym zakresie od 10 grudnia 2005 r., wprowadziła przepisy o mediacji cywilnej. Określiła podstawy jej prowadzenia, rolę mediatora, poufność, protokół oraz zatwierdzanie ugody. Porozumienie wypracowane poza salą rozpraw uzyskało w ten sposób wyraźnie uregulowaną drogę do skutków ugody sądowej.

Jest to data dotycząca mediacji w postępowaniu cywilnym. Inne formy polubownego rozwiązywania konfliktów, w tym mediacja w sprawach karnych, mają odrębną historię.

2016: większa rola próby porozumienia

Reforma z 10 września 2015 r., zasadniczo obowiązująca od 1 stycznia 2016 r., rozwinęła organizację mediacji oraz zachęty do ugodowego kończenia spraw. Pozew powinien zawierać informację o próbie mediacji lub innego pozasądowego rozwiązania sporu, a jeżeli jej nie podjęto – wyjaśnienie przyczyn.

Obowiązek informacyjny nie oznacza powszechnego nakazu przeprowadzenia mediacji przed wniesieniem pozwu. Sąd nadal rozpoznaje sprawę, gdy próba ugodowa nie doprowadziła do porozumienia.

2022: zawieszenie biegu przedawnienia

Od 30 czerwca 2022 r. mediacja co do roszczeń objętych umową o mediację zawiesza bieg przedawnienia na czas jej trwania. Zastąpiło to wcześniejszy mechanizm przerwania biegu. W sprawach rozpoczętych przed zmianą trzeba uwzględnić przepisy przejściowe; nie należy mechanicznie przenosić dawnych porad na nowe mediacje.

2026: procedura i skierowanie w sprawach budowlanych

Od 1 marca 2026 r. obowiązują m.in. zmienione reguły sądu właściwego do zatwierdzenia ugody z mediacji umownej oraz składania określonych pism przez Portal Informacyjny. Nowy art. 458³a k.p.c. nakazuje skierowanie do mediacji określonych spraw budowlanych w postępowaniu gospodarczym.

Obowiązek skierowania jest elementem procesu. Nie ustanawia obowiązkowej mediacji przedsądowej ani obowiązku podpisania ugody. Zakres nowej regulacji trzeba ustalać z uwzględnieniem rodzaju postępowania i przepisów przejściowych.